िज ह ा ाहक त ार िनवारण आयोग,ग दया *-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*- ाहक त ार मांक :- २०१/२०२२
दाखल दनाकं :-२१/१२/२०२२
आदशे दनाकं :- ०३/०७/२०२४
*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*- नऊशा गारम स एल.एल.पी
माफत- पायल कुशल चोपडा जैन,(भािगदार)
ीनगर पोलीस चौक,जवळ , मुर ाउंड,
ग दया, महारा - ४४१६०१ .........त ारदार
िव द
1. अमझेॉन सेलर स हससे ा.िल. माफत- डॉयरे टर,
प ता- 8 वा माळा, ि गेट गेटव े 26/1 डॉ. राजकुमार रोड, बगंलोर- ५६००५५ कनाटक, भारत
2. अॅप रओ रटेल ा.िल. माफत- डॉयरे टर, प ता- एस- 405 (एलजीएफ), टे र कैलाश- II नवी द ली, -110048 ........िव प *-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*- गणपूत
(मा. ी िनितनकुमार व ामी, अ य )
(मा. ी अतलु डी. आळसी, सद य )
(मा. ी सजंय एस. जोशी, सद य )
*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*- उपि थती
(त ारदारातफ : वक ल ी. सागर जे. च हाण )
(िव द प १ तफ:वक ल ी. एस.बी.राजनकर)
(िव द प २ तफ:वक ल ी. ी स पवैया, ी. मोद अ वाल) *-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-
1
िनकालप ( ारा ी. सजंय एस. जोशी, सद य .) *-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*- १. िव द प यांनी ितबंधीत यापार थेचा आिण अनुिचत यापार थेचा अवलंब केला या कारणा त व त ारदार यानंी या आयोगात ाहक संर ण अिधिनयम २०१९ या कलम ३५ अ वय े सदरची त ार दाखल केली आह.े
२. त ारदार यांची थोड यात त ार अशी आह े:
त ारदार यांची मया दत जबाबदारी भािगदार सं थ ा आह.े त ारदार या सं थ े या भािगदार आहते.
३. द. ३१/०३/२०२२ रोजी िव द प . १ यां या संकेत थ ळावर Samsung S22 Ultra 5G (Burgundy, 12 GB, 256GB Storage) With No Cost EMI/Additional Exchange Offers (for Short, the said Goods Product) only for Rs. 16,558/- incl. GST as against its reported original M.R.P. of Rs. 1.31,999/- and thereby offering Rs. 1,15,441.oo (87%) off/ discount . अशा आशयाची जाि हरात त ारदार यानंा पाहावयास िमळाली.
४. त ारदार यांनी लगेच संबधीत जािहरातीतील उ प ादनासाठी न दणी केली आिण आव यक असलले ी र कम १६,५५८/- अदा केली. उ पादनासाठी न दणी के यावर त ारदार यांना न दणी मांक ४०५-३७७९७४०-४६६-७५६६ दे यात आला. उ पादनाचे दयेक माकं DEL5-6606143 Of RS. 16,558/- त ादार यांना पाठिव यात आल.े ५. त ारदार यांनी सदर उ पादन यां या वैयि क वापरासाठी खरेदी केले होते. ६. द ०१/०४/२०२२ रोजी त ारदार यांना साकेंितक माकं २७७६५०४९२०२२ पाठिव यात आला आिण यांचे उ पादन रवाना कर यात आले अस य ाचे कळिव यात आले. ७. द. ०२/०४/२०२२ रोजी सकाळी ६.५२ िमिनटांनी त ारदार यानंा यां या ई-मलेवर िव द प . १ यां य ाकडून एक ई-मले ा त झाला. य ात नमदू केल ेहोत ेक , " तु ह ी खालील उ पादन मागिवले होते. परंत,ु त े आम या माल वाहतुकदाराकडून परत आल ेआह.े यामळेु आ ही आपली र क म . १६,५५८/- परत करीत आहोत. "
८. द. ०२/०४/२०२२ रोजी सकाळी १०. २२ िमनीटानं ी िव द प १ यां याकडून आणखी एक ई-मले ा त झाला. यात नमूद केले होते. क , "आपणास कळिव यास खेद वाटतो क ,आपण न दणी केललेा माकं- ४०५-३७७९७४०-४६६७५६६ ही व त ू कमती य ा मु ामुळे र कर यात आली आह.े आम य ा संकेत थळावर समािव ट झाले या उ पादनाची
2
कमत तांि क कारणामुळे काही काळ चकु ची द शत झाली होती. सदरची चकू दु त कर य ात आली आह.े आप या असमाधानाब ल आम ्ही दलगीर आहोत." याच दवशी . १६,५५८/- ही र कम त ारदार यांना परत पाठिव यात आली. ९. िव द प . १ व २ यानंी ा. सं. अिधिनयम २०१९ या तरतुदीनसुार सेवा दे यात कसरू केली आह ेआिण अनुिचत यापारी थेचा अवलंब केला आह ेअसे त ारदार यांचे हणण ेआह.े
१०. िव द प यांनी संकेत थळावर वचन द य ानुसार न दिवले या उ प ादनाची ित पतूता करावी,शारी रक व मानिसक ासापोटी . १०,००,०००/-, त ार अजा य ा खचापोटी . १,००,०००/- भरपाई दयावी अशी मागणी त ारदार यानं ी केली आह.े ११. त ारी या पु टीसाठी यांनी द ३१/०३/२०२२ रोजी िव द प . १ यां य ा संकेत थळावर िस द झाले या जािहरातीचे छायािच , िव द प . १ यांनी त ारदार यांना पाठिवलेले दयेक, दनांक ०१/०४/२०२२ रोजी पाठिवलेला ई-मेल, द. ०२/०४/२०२२ रोजी पाठिवलेले दोन ई-मे स, द २५/०५/२०२२ रोजी िव दप १ यानं ा पाठिवलले ी नोटीस, िव द प . १ यां याकडून ा त झालले े नोटीस उ त र, द. ०३/१०/२०२२ रोजी पाठिवलले ी नोटीस, परु ा य ाचे शपथप , लेखी युि वाद, याचबरोबर मा. ओ रसा रा य ाहक आयोगासमोरील थम आ हान यािचका मांक ४९२/२०१८ सिु यो रंजन महापा ा िव द अमेॅझान डे ह लपस सटर इंिडया ा. िल. तसचे मा. िज ह ा ाहक त ार िनवारण आयोग, सगं र यां या समोरील ाहक त ार मांक ५/२०१५ िनखील ब सल िव द नॅपिडल या यायिनवा ां या छायां कत ती दाखल के य ा आहते. १२. िव द प . १ ह ेआयोगात हजर झाले यानंी यांचा लेखी खुलासा दाखल केला. यात त ारदार यानंी उपि थत केलेले मु े प र छे दिनहाय नाकारले आहते. याचबरोबर त ारदार यांची मागणी अमा य केली आह.े
१३. आप या लेखी खुलाशात िव द प . १ यानंी अस े हटल ेआह ेक , यांनी संबधीत उ पादनाची िन मती केलेली नाही कवा त ेउ पादन ाहकाला य िवकलेले नाही. िव द प . १ यानंी िव द प . २ यानंा यांचे संकेत थळ उपलब द क न दल े होते. उ पादना या िव बाबतच े संपूण अिधकार व जबाबदारी िव द प २ याचं ी आह.े िव द प . १ यांची भिूमका केवळ 'म य थ ाची' आह.े उ प ादना य ा कमतीबाबतचा
3
मु ा िनमाण होताच िव द प १ यानंी त ारदार यांना यांनी अदा केलेली संपणू र क म
. १६,५५८/- द ०२/०४/२०२२ रोजी तातडीने परत केली आह.े १४. िव द प १ यांनी असे नमूद केल े आह ेक , ते 'म य थ ' हणून काम करतात. 'ई- कॉमस मॉकेट लेस' या सं ेअंतगत य ावसाियकानंा बाजार उपल ध क न दतेात. सुमारे ५,००,००० िव े यांनी आिण य ावसाियकांनी िव द प . १ यां य ाकड ेन दणी केलेली आह.े य ावसाियक आिण िव े य ां माणचे अनके ' ाहक' या सकेंत थ ळावर य ानंा ह य ा असले या व तूंचा आिण उ पादनाचा शोध घेतात आिण खरेदी करतात. १५. िव द प १ यानंी असे नमूद केल े आह ेक , यांनी भारतीय कंपनी काय ानुसार न दणी केली आह.े भारतीय रझ ह बके या मागदशक त वानसु ार त ारदार यांची र क म तातडीने परत केली आह.े िव द प . १ यांनी दावा केला आह े क , त ारदार यानंी सदरचे उ पादन वयै ि क वापरासाठी घते लले े न हते. यामुळे त े ' ाहक' या सं ेत समािव ट होत नाही. सदर करणात य ां याकडून त ारदारास सदोष सेवा दे यात आलेली नाही कवा यांनी अनुिचत यापारी थेचा अवलंब केलेला नाही. यां य ावरील जबाबदारी मया दत आह.े यामुळे यां य ािव दची त ार फेटाळ यात यावी.
१६. आप या लखे ी खुलाशा या पु टीसाठी िव द प . १ यांनी जी.एस.अजनू यांच े शपथप , भारतीय रझ ह बक यांचे प रप क . BPSS.CO.PD.NO.
1102/02.14.08/2009-10 दनांक २४/११/२००९ याची त, अट ची त आ द द तऐवज दाखल केल ेआहते.
१७. िव द प १ यानंी द. १२/०६/२०२३ रोजी परुसीस दऊेन यानंी दाखल केलेला जबाब हाच परु ावा समज यात यावा असे िनवदे न केले. त े ि वकार यात आले. १८. िव द प . २ आयोगासमोर हजर झाले. यांनी यांचा वतं लेखी खुलासा दाखल केला. य ात यांनी त ारदार यांच ेत ारीतीत मु ेप र छे दिनहाय नाकारले आहते. १९. िव द प २ यांनी यां य ा सिव तर लेखी खुलाशाम य ेनमदू केले आह ेक , िव द प १ व २ यां यात एक करार झाला असून या करारा व य े सदरचे उ प ादन ह ेFULL- FILLMENT BY AMAZON (FBA) या वगवारीतील असून या उ पादनाबाबतची संपणू
4
जबाबदारी िव द प १ यांची आह.े यांनीच संकेत थळावर योजना जाहीर केली अस य ाने ती पणू कर य ाची जबाबदारी िव द प २ यांची आह.े २०. त ारदार यांनी सदर या त ारीत िव द प २ यांना समािव ट क न अनाव य क आिण चुक य ा थेचा अवलंब केला आह.े FBA या वगवारीतील संपणू जबाबदारी िव द प १ यांची अस य ाने िव द प २ यां यावर लाव य ात आलेले आरोप चकु च े आहते. २१. िव द प . १ यांनी त ारदार यानंा याचंी र कम . १६,५५८/-, लगेच परत केली अस यामळेु या त ारीस कोणतेही कारण घडलेले नाही. अस े असतांनाही त ारदार यांनी सदरची त ार दाखल केली आह.े
२२. िव द प २ ह ेसदर उ प ादनाचे उ पादक नाहीत. त े केवळ िव े ते आहते. तथािप, सदरचे उ पादन िव ची आिण ित याबाबत कोणतीही योजना जाहीर कर याचे अिधकार आिण जबाबदारी िव द प १ यांनी ि वकारली होती. य ामुळे िव द प २ याचं ा कोणताही सहभाग यते नाही. यां यािव दची त ार र कर यात यावी, अशी मागणी यांनी केली आह.े
२३. आप या खलु ाशा या पु ट ीसाठी िव द प २ यांनी मु य िव ीय अिधकारी मकूुल मह े रा यांच े शपथप , िव द प १ यां याशी झाले या कराराची त, लेखी युि वाद आ द द तऐवज दाखल केले आहते.
२४. िव द प १ व २ यांनी यांना सदर य ा त ारीतनू वगळ यात याव,े यासाठी व तं अज दाखल केले होत.े दो ही अज आयोगाने नामंजरू केले आहते. २५. त ारदार यांचे त ारीतील कथन, य ा य ा पु टीसाठी दाखल केलेले द तऐवज, लेखी युि वाद, यां या व कलानंी केलले ा मौिखक यिु वाद, िव द प १ व २ यांनी दाखल केलले ेलखेी खलुास,े य ासोबतच ेद त ाऐवज, परुा य ाच ेशपथप , िव द प १ यां य ा व कलांनी केलेला मौिखक यिु वाद, िव द प २ यांनी दाखल केलेला मौिखक युि वाद याचा िवचार करता सदर करणाचा यायिनवाडा करतांना पढुील पुढील मु े उपि थत होतात.
5
| अनु . |
मु े |
िनणय |
|
िव धद् प १ व २ यांनी ितबंधीत य ापारी था तसेच अनुिचत यापारी था याचा अवलबं केला, ही बाब िस द होते काय? |
होय |
|
त ारदार ह े य ां या मागणीनुसार िव द प १ व २ यां याकडून न दणीनुसार उ पादन िमळ य ास पा ठरतात काय? |
होय |
|
त ारदार ह े मानिसक व शारी रक ासापोटी भरपाई िमळ यास तसचे त ार अजाचा खच िमळ यास पा ठरतात काय? |
होय |
|
आदशे काय? |
त ार अंशता मंजूर कर यात येते. |
कारणिममासंा
(मु ा माकं ०१ त े०४ साठी एकि त)
२६. त ारदार यांनी त ारीत केलेले कथन आिण िव द प १ व २ यानंी य ां या बाजून े
घेतलेला बचाव याचे आयोगाने सू म पण ेअवलोकन केल.े ाथिमकता आयोगासमोर असा मु ा
उपि थत होतो क , िव द प १ व २ यांनी ितबधं ीत यापारी थचे ा तसचे अनुिचत
यापारी थेचा अवलंब केला आह ेकाय ? ह ेपाहणे आव यक ठरते. य ाचबरोबर उ प ादनाची
जबाबदारी, उ पादन िव े य ाची जबाबदारी आिण वािणि यक य ापार थळ (ई- कॉमस
मॉकट ल ेस) या बाबतही िवचार करणे आव य क ठरते.
२७. दनाकं ३१/०३/२०२२ रोजी त ारदार यानंी िव द प १ यां य ा
www.amazon.in. या सकें त थळावर िस द झाले या जािहरीनसुार Samsung S22
Ultra 5G (Burgundy, 12 GB, 256GB Storage) With No Cost EMI/Additional
Exchange Offers (for Short, the said Goods Product) only for Rs. 16,558/- incl.
GST as against its reported original M.R.P. of Rs. 1.31,999/- and thereby
offering Rs. 1,15,441.oo (87%) off/ discount . या उ पादनाची न दणी केली आिण
याची कमत .१६,५५८/- याचवेळी अदा केली. िव द प . १ यां य ा सकेंत थ ळावर
िस द झाले या जािहरातीम य ेसदर उ पादनाची कमाल कमत . १,३१,९९९/-, एवढी
दाखिव यात आली होती. तर योजने ारे बचत होणारी र कम . १,१५,४४१/-, एवढी
दाखिव यात आली होती.
6
२८. दनांक . ०१/०४/२०२२ रोजी त ारदार यांना िव द प १ यां याडकडून िमळाले या संदशेा ारे यांनी न दणी केलेल े उ पादन यांना पाठिव यात आ य ाच े कळिव यात आल.े
२९. दनांक ०२/०४/२०२२ रोजी िव द प १ यां य ाकडून त ारदार यानंा दोन ई- मे स ा त झाल.े पिह य ा ई-मलेम य ेनमदू कर यात आले होत ेक , त ारदार यानंी न दणी केलेले उ पादन यांना पोहच ू न शक याने ते माल वाहकाकडून परत आल े आह.े यामुळे य ाची कमत .१६, ५५८ /- , परत कर य ात येत आह.े
३०. याच दवशी त ारदार यांना आणखी एक ई-मेल ा त झाला यात कळिव यात आले होते क , िव द प १ यां य ा सकेंत थळावर अ प काळासाठी सदर उ तादनाची चुक ची कमत द शत झाली. तांि क दोषामुळे ह ेघडल.े सदरचा दोष दरू कर यात आला असून या कारणामुळे त ारदार यांनी केलेली न दणी र कर यात आली आह.े य ांनी अदा केलले ी र कम यांना तातडीन ेपरत कर यात आली आह.े
३१. त ारदार यां या व कलांनी यां या लखे ी युि वादात आिण मौिखक युि वादात अस े नमूद केले क , िव द प १ यांनी यां या सकेंत थ ळावर सदर या उ पादनाची जािहरात िस द केली होती. या जािहरातीनुसार त ादार यांनी उ प ादनाची न दणी केली. य ा जािहरातीनसु ारच कमत अदा केली. त ारदार यानंी िव द प १ यां याकड े उ पादनाची न दणी के याने आिण िव द प १ यांनीच ठरिव य ानुसार कमत अदा के यामुळे त ारदार व िव द प यां यात करार िनमाण झाला. सदर करारातील अमलंबजावणी दो ही प ांनी करणे आव यक आह.े िव द प १ व २ ह ेत ारदार यांना कोणतीही क पना न दतेा कवा यांच ेमत िवचारात न घेता सदर करार एकतफ र क शकत नाही कवा यात बदल क शकत नाही कवा तो मोडीत काढू शकत नाही. ३२. त ारदार यां या वतीने असेही िनवेदन कर यात आले क , िव द प १ व २ यांनी पर पर एकतफ करार र कर याची केलेली कृती ह णजेच ितबधंीत यापारी थेचा अवलंब कवा अनुिचत यापारी था होय! याचमळेु त ारदार यांना यानंी न दणी के यानुसार उ पादन िमळायला हव े व िव द प यां य ा कृतीमुळे झाले या शारी रक व मानिसक ासाची भरपाई, त ारीचा खच िमळायला हवा.
३३. िव दप १ यां या व कलांनी त ारदार यां य ा युि वादातील मु े अमा य केलेत. िव द प १ ह ेउ पादक नाहीत कवा थटे िव े तेही नाहीत. यांनी केवळ यांच े
7
संकेत थळ उपल ध क न दले आह.े यामुळे या करणात यांना जबाबदार धरता येणार नाही, असे िनवेदन केले.
३४. िव द प २ यानंी यांचा लेखीयुि वाद दाखल केला. यां यातफ मौिखक युि वाद कर यात आला नाही.
३५. त ारदार यानंी उपि थत केले या मु ांवर िवचार करतानंा ाहक सरं ण अिधिनयमातील िविवध तरतुद चे अवलोकन करणे आव यक ठरते यासाठी आ ही कलम २ म य े दले या िविवध या यांचे अवलोकन केल.े कलम २ (११), २ (१६), २(३४), २(४१), २(४६), २(४७), या या याचंा येथे िवचार करणे आव यक ठरते. या या या पुढील माणःे- कलम २ (११) ''deficiency'' means any fault, imperfection, shortcoming or inadequacy in the quality, nature and manner of performance which is required to be maintained by or order any law for the time being in force or has been undertaken to be performed by a person in pursuance of a contract or otherwise in relation to any service and includes-
a) any act of negligence or omission or commission by such person which causes loss or injury to the consumer, and
ii) deliberate withholding of relevant information by such person to the consumer.
२ (१६) - ''e-commerce'' means buying or selling of goods or services including digital products over digital or electronic network. २(२८) III - conveys an express or implied representation which, if made by the manufacturer or seller or service provider therof, would constitute an unfair trade practice, or
२ (३४) - '' product liability'' means the responsibility of a product manufacturer or product seller, of any product or service, to compensate for any harm caused to a consumer by such defective product manufactured or sold or by deficiency in services relating thereto. २(४१) - ''restrictive trade practice'' means a trade practice which tends to bring about manipulation of price or its conditions of delivery or to affect flow of supplies in the market relating to goods or services in such a manner as to impose on the consumers unjustified costs or restrictions and shall include-
i) delay beyond the period agreed to by a trader in supply of such goods or in providing the services which has led or is likely to lead to rise in the price,
8
ii) any trade practice which requires a consumer to by, hire or avail of any goods or, as the case may be, services as condition precedent for buying, hiring or availing of other goods or services. २(४६) IV -entitling a party to the contract to terminate such contract unilaterally, penalty, or
२ (४६) v - permitting or has the effect or permitting one party to assign the contract to the determent of the other party who is a consumer, without his consent.
२(४७) I - making any statement, whether orally or in writing or by visible representation including by means of electronic record, which - २ (४७) (I) (i) -materially misleads the public concerning the price at which a product or like product or goods or services, have been or are, ordinarily sold or provided, and, for this purpose, a representation as to price shall be deemed to refer to the price at which the product or goods or services has or have been sold by sellers or provided suppliers generally in the relevant market unless it is clearly specified to be the price at which the product has been sold or services have been proved by the person by whom or on whose behalf the representation is made.
२(४७) (J) -gives false or misleading facts disparaging the goods, services or trade of another person. Explanation - for the purposes of this sub-clause, a statement that is-
B) expressed on anything attached to, inserted in, or accompanying, an article offered or displayed for sale, or on anything on which the article is mounted for display or sale,
C) (ii) permitting the publication of any advertisement, whether in any newspaper of otherwise, including by way of electronic record, for the sale or supply at a bargain price of goods or services that are not intended to be offered for sale or supply at the bargain price, or for a period that is, and in quantities that are, reasonable, having regard to the nature of the market in which the business is carried on, the nature and size of business, and the nature of the advertisement.
३६. ा.सं. अिधिनयम २०१९ म य े 'उ पादक य जबाबदारी' यासाठी वतं करण दे यात आले आह.े कलम ८५ म य ेिवशषे तरतुदी कर यात आ य ा आहते. य ाचे अवलोकन करणे आव यक आह.े
३७. कलम ८५ - Liability of product service provider- A product service provider shall be liable in product liability action, if-
9
a) the service provided by him was faulty or imperfect or deficient or inadequate in quality, nature or manner of performance which is required to be provided by or under any law for the time being in force, or pursuant to any contract or otherwise or
b) there was an act of omission or commission or regligence or conscious withholding any information which caused harm, or
d) the service provider did not issue adequate instructions or warning to prevent any harm.
३८. ाहक संर ण अिधिनयम २०१९ म य ेई-कॉमस बाबत वतं िनयम बनिव यात आले आहते. यातील िनयम मांक ४ (३), ४(११), िनयम . ५ (२), िनयम . ६ (३), ६(४) (c), िनयम ६ (५) (b) िनयम मांक ७ (१) (e), िनयम . ७ (२) िनयम ७ (३) यातील तरतुद च ेअवलोकन करणे आिण अनुपालन करणे आव य क ठरते.
िनयम मांक ४ (३) - No e commerce entity shall adopt any unfair trade practice, whether in the course of business on its platform or otherwise, िनयम मांक ४(११) - No e commerce entity shall -
a) manipulate the price of the goods or services offered on its platform in such a manner as to gain unreasonable profit by imposing on consumers any unjustified price having regard to the prevailing market conditions, the essential nature of the good or service, any extraordinary circumstances under which the good or service is offered, and other relevant consideration in determining whether the price charged is justified.
िनयम . ५ (२) - Every marketplace e commerce entity shall require sellers through on undertaking to ensure that description, images and other content pertaining to goods or services on their platform is accurate and corresponds directly with appearance, nature, quality, purpose and other general features of such good or service.
िनयम . ६ (३) - No seller offering goods or services through a marketplace e commerce entity shall refuse to take back goods, or withdraw or discontinue purchased or agreed to be purchased, or refuse to refund consideration, if paid, if such goods or services are defective, deficient or spurious or if the goods or services are not of the characteristics of features as advertised or as agreed to or if such goods or services are delivered late from the stated delivery schedule.
10
िनयम .६(४) (c) - ensure that the advertisements for marketing of goods or services are consistent with the actual characteristics, access and usage conditions of such goods or services.
िनयम ६ (५) (b) - total price in single figure of any goods or service, along with the breakup price for the good or service, showing all the compulsory and voluntary charges such as delivery charges, postage and handling charges, conveyance charges and the applicable tax as applicable. िनयम मांक ७ (१) (e) - total price in single figure of any goods or service along with the breakup price for the goods or service, showing all the compulsory and voluntary charges, such as delivery charges, postage and handling charges, conveyance charges and the applicable tax, िनयम . ७ (२) - No inventory e commerce entity shall falsely represent itself as a consumer and post reviews about goods and services or misrepresent the quality or the feature of any goods or services. िनयम ७ (३) - Every inventory e commerce entity, shall ensure that the advertisements for marketing of goods or services are consistent with the actual characteristics, access and usage conditions of such goods or services.
३९. ाहक सरं ण अिधिनयमातील ितबधंीत यापारी था, अनुिचत यापारी था, याबाबत दले या ा या, उ पादक य जबाबदारी याबाबतची तरतूद आिण ई-कॉमस सदं भात असलेल ेिनयम याचे अवलोकन करता ह े प ट होते क , िव द प १ व २ यांनी वरील ा या आिण िनयम याचं ी अमलंबजावणी कवा पालन केलेले नाही. ४०. ई-कॉमस संदभातील िनयमांम य े टपण े नमूद कर यात आले क , संकेत थळावर िस द होणारी जािहरात, याची जबाबदारी सकेंत थळाची प रचालन करणारी सं थ ा कवा कंपनी, संबधीत उ पादनाची िव करणारी सं थ ा आिण संबधीत उ पादनाचे उ पादक यांची आह.े
४१. द. ३१/०३/२०२२ रोजी िव द प १ यां य ा सकेंत थ ळावर िस द झाले य ा जािहरातीनसुार आिण िव द प १ यांनी नमूद केले या कमतीनुसारच त ारदार यांनी उ पादनाची न दणी केली होती. याची कमतही अदा केली होती. िव द प . १ व २ यांनी त ारदार यांची न दणी ि वकार याबरोबर आिण यां याकडून उ पादनाची र कम
11
ि वकार याबरोबर त ारदार आिण िव द प यां य ात अ य करार िनमाण झाला. सदरचा करार र करणे, तो मोडीत काढणे कवा यात बदल करणे यापैक कोणतीही कृती कोण याही एका प ाला करता यणेार नाही. उभयप ा या सहमतीनेच तस े घडू शकते. कोण याही एका प ाने सदर या करारात बदल केला, याचे उ लंघन केल,े तो र केला कवा तो मोडीत काढ यास अशी कृती अनुिचत ठरते असेच त व ाहक संर ण अिधिनयमातील तरतुद म य ेिवशद केले आह.े
४२. िव मान करणात द. ३१/०३/२०२२ रोजी त ारदार व िव द प यां यात करार िनमाण झा यानंतर द. ०१/०४/२०२२ रोजी िव द प १ यांनी त ारदार यानंा यांनी न दिवलेले उ पादन पाठिव यात येत अस याचे कळिवले होते. तथािप, द. ०२/०४/०२०२२ रोजी त ारदार यांनी केलेली न दणी र कर यात आ याचे यांना कळिव यात आल.े ४३. िव द प १ यांनी द. ०२/०४/२०२२ रोजी त ारदार यानंा दोन िनरिनराळे ई- मे स पाठिवले सकाळी ०६.५२ िमिनटांनी ा झाले या ई-मेलम य ेिव द प १ यांनी असे नमूद केले आह ेक , 'आम य ा माल वाहकाकडून तु ह ी न दिवलेली व तू परत आली आह.े यामुळे आ ही तु हाला तमुची र कम परत करीत आहोत. तुमची व त ूकुठ या कारणामुळे परत आली याबाबत आपण शोध घऊे शकता. जर तु हाला तुमची व तू अजनूही हवी असेल तर तु ह ी तुमचा प ता तपासावा आिण निवन न दणी करावी'. द. ०२/०४/२०२२ रोजी सकाळी १०.४९ िमिनटांनी त ारदार यांना ा त झाले या ई-मेलम य े िव द प १ यांनी असे नमूद केल ेआह ेक , ' तु ह ाला कळिव यास खदे वाटतो क , कमतीबाबतचा मु ा िनमाण झा याने तु ह ी केललेी नोदणी माकं ४०५-३७७९७४०-४६६७७५६६ र कर यात येत आह.े तांि क कारणामळेु आम या संकेत थळावर सदर व तूची कमत चुक ची द शत झाली होती. सदरचा दोष दु त कर य ात आला आह.े आप य ा असमाधानाब ल आ ह ी दलगीर आहोत. तु ही तुम या न दणीची र म अगोदरच भरली असेल तर तु ह ाला ती संपूणपण े परत कर यात यईेल. याबाबतची मािहती थो ाच काळात ई-मेल ारे ा त होईल.'
४४. िव द प १ यांनी पाठिवलेले वरील दो ही ई-मे स पाहता यातील िवधानांम य े आिण नमूद केले या कारणामं य े िवसंगती अस य ाचे दसून येते. द. ०१/०४/२०२२ रोजी त ारदार यानंा यांनी न दणी केलेल े उ पादन पाठिव यात यते अस याचे कळिव यात आले होत.े द. ०२/०४/२०२२ रोजी या पिह या ई-मेलम य ेिव द प १ यानंी ह टल ेआह ेक , 'तमुची व त ू पाठिव य ात आली होती. मा ती आम य ा मालवाहवाकडून परत आली आह.े तु ही तुमचा प ता तपासावा', असेही िव द प १
12
यांनी सुिचत केले आह.े मा ०२/०४/२०२२ ई-मेलम य े कमतीचा मु ा िनमाण झा यान े आिण संकेत थळावर चु कची कमत दशिव यात आ याने त ारदार याचंी न दणी र कर यात यते अस याच े नमूद केले आह.े याव न नेम या कोण या कारणामळेु त ारदार यां या व तचूी न दणी र कर यात आली ह े िव द प १ प ट क शकत नाही. यां या दो ही िवधानामं य ेकमालीची िवसगं ती दसनू यतेे. ४५. िव द प १ यानंी यां य ा लेखी खुलाशात सदरच े उ पादन Fulfilments by Amazon (FBA) या वगवारीतील अस याचे नमदू केले असून याच मु ावर भर दला आह.े सदरचे उ पादन FBA या वगवारीत अस यान े या उ पादनाची संपूण जबाबदारी िव द प १ याचं ी आह े,असे िव द प २ यांच े ह णण ेआह.े िव द प २ याचं े ह े ह णण े ाहय धरता येणार नाही. िव द प १ व २ यां य ात वरील वगवारीसंदभात काही करार झाला अस यास तो या दोन प ातील अतंगत करार ठरतो. याचा ाहकाशी हणजेच त ारदार यां याशी थेट संबध यते नाही. िव द प १ व २ यां यात FBA या सं ेनुसार करार झाला अस य ास याची झळ ाहकाने का सोसावी ? असा न येथे उपि थत होतो.
४६. िव द प १ यां या सकें त थळाव न सदर य ा उ पादनाची जािहरात िस द झाली. सदरचे उ पादन िव द प २ यांनी संकेत थळावर िव साठी ठेवले होत.े यामुळे वाभािवकच सदर उ पादनाची जबाबदारी िव द प १ व २ या दोघाचंीही ठरते. ४७. िव द प १ व २ यां या खुलाशाचे अवलेाकन करता, तांि क मु ांचा आिण कायदशेीर तरतुद चा आपआप या सोयीने अथ लावून दो ही िव द प आपली जबाबदारी झटक याचा कवा हात वर कर य ाचा य न करत अस य ाचे दसते. ४८. िव द प १ यां य ा संकेत थळावरील जािहरात पा न व यानंीच ठरिवलेली कमत अदा क नही त ारदार यांना यानंी न दणी केलेली व तू कवा उ पादन दे याचे एकतफ नाकारणे हणजेच ितबंधीत यापारी थेचा कवा अनुिचत यापारी थेचा अवलंब ठरतो असे आमचे मत बनले आह.े या कृतीसाठी िव द प १ व २ ह े दोघे सारखचे जबाबदार ठरतात.
४९. त ारदार यांनी मा. ओ रसा रा य गा्रहक आयोगासमोरील थम आ हान यािचका . ४९२/२०१८, सिु यो रंजन महापा ा िव द अमेॅझॉन डे ह लपस सटर आिण मा. िज ह ा ाहक त ार िनवारण आयोग, संग र यां य ासमोरील ाहक त ार मांक ५/२०१५
13
िनखील ब स ल िव द न पॅिडल या दोन य ायिनवाडयां य ा छायां कत ित दाखल के य ा आहते. पैक मा. ओ रसा रा य आयोगासमोरील थम आ ह ान यािचका मांक ४९२/२०१८ यातील व त ुि थती आिण घटना म िव मान करणाशी िमळताजुळता अस याने याचा आ ही आधार घेत आहोत.
दसुरा यायिनवाडा संग र िज ह ा आयोगासमोरील आह.े मा संग र िज ह ा आयोग व ग दया िज हा आयोग पर प रांना समक अस यान े ाहक त ार ५/२०१५ या यायिनवाडयाचा येथे आधार घते ा येणार नाही.
५०. िव द प . १ यांनी यां य ा लेखी खलुाशात मा. मबुं ई उ च यायालयासमोरील Faber castel aktiengeselschaft V/s cello pens pvt.ltd (suit) (L) no. 696/2015) या करणाचा दाखला दला आह.े मा यातील घटना म आिण व तुि थती िभ न अस य ाने येथ े याचा आधार घेता यणे ार नाही.
५१. वरील सव िववचे नाचा िवचार क नच आ ह ी मु ा १ ते ३ ची उ तरे दते आहोत. ५२. त ारदार यानंी द. ३१/०३/२०२२ रोजी िव द प १ यां य ा जािहरातीनुसार आिण यांनी ठरिवले या कमतीनुसार व त चूी/उ पादनाची न दणी केली. यामुळे न दणी केलेले उ पादन िमळ याचा त ारदार यानंा अिधकार आह,े असे आमच ेमत आह.े िव द प १ व २ यांनी ितबंधीत यापारी थचे ा आिण अनुिचत य ापारी थचे ा अवलंब के य ाने त ारदार यांना मानिसक आिण शारी रक ास सहन करावा लागला. य ामुळे याची भरपाई िमळ यासही त े पा ठरतात. िव द प १ व २ यां यामुळेच त ारदार यानं ा या आयोगात दाद मागावी लागली आिण त ारीचा खच सहन करावा लागला. यामुळे याची सु द ा भरपाई िमळ यास त ारदार पा ठरतात.
५३. वरील सव बाब चा िवचार क न या करणात पढुील माण ेआदशे पा रत कर यात येत आह.े
आदेश
१. त ारदार याचं ा त ार अज अशं तः मंजूर कर य ात यते आह.े २. िव प १ व २ यानं ी या आदशेा या ा त ीपासनू पुढील ४५ दवसां या आत वयै ि क कवा संयुि कपणे खालील माण ेपूतता करावी -
अ)त ारदार यानंी न दणी . ४०५-३७७९७४०-४६६७५६६ अ व य े न दणी केलेल े उ प ादन/व तू यानंा द. ३१/०३/२०२२ रोजी िव द प . १ यां य ा
14
संकेत थळावर द शत झालेली कमत १६,५५८/-, ( पय ेसोळा हजार पाचश े अ ावण) या कमतीस दे य ात यावी. यासाठीची र कम . १६,५५८/- ( पय े सोळा हजार पाचशे अ ावण) त ारदार यानंी तातडीन े अदा करावे.
ब)त ारदार यांना मानिसक आिण शारी रक ासापोटी पय े ७,०००/- ( पय ेसात हजार फ त) अदा करावते.
क) त ारदार यांना त ारी या खचापोटी पय े ३,०००/- ( पय े तीन हजार फ त ) अदा करावते.
३.या आयोगा य ा बंधकानं ी िनकालप ाची यके एक मािणत त उभय बाजू या प कारानं ा िवनामू य उपल ध क न ावी.
४. या आयोगा य ा बंधकानं ी सचं .२ व ३ त ारदार यांना स वर परत करावते. (सजंय एस.जोशी) (अतलु डी.आळसी) (िनितनकुमार वामी) सद य सद य अ य
िज ह ा ाहक त ार िनवारण आयोग,ग दया.
द.०३/०७/२०२४
15